W magazynie Science ukaza\u0142 si\u0119 editorial prezes\u00f3w Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Ameryka\u0144skiej Akademii Nauk i Polskiej Akademii Nauk. Z inicjatywy PAN prezesi najwa\u017cniejszych akademii naukowych spotkali si\u0119 w Warszawie i wsp\u00f3lnie uzgodnili 10-punktowy plan dzia\u0142ania na rzecz odbudowy nauki w Ukrainie. Zach\u0119camy wszystkie instytucje naukowe do dzia\u0142ania zgodnie z tym planem na rzecz ukrai\u0144skiej nauki.\u202f\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n
Poni\u017cej przedstawiamy pe\u0142n\u0105 tre\u015b\u0107 artyku\u0142u, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 13 czerwca br. w magazynie Science autorstwa prezes\u00f3w akademii nauk z Ukrainy, Polski i USA. <\/p>\n\n\n\n
Wojna na Ukrainie trwa ju\u017c czwarty miesi\u0105c, a si\u0142y rosyjskie nieprzerwanie niszcz\u0105 krajowe instytucje naukowe i infrastruktur\u0119 sygnalizuj\u0105c, \u017ce prawdziwym zamiarem Rosji jest pozbawienie Ukrainy przysz\u0142o\u015bci. W Charkowie powa\u017cnie uszkodzono renomowany Instytut Fizyki i Technologii oraz nowo wybudowany obiekt badawczy \u201eNeutron Source\u201d. Zbombardowany zosta\u0142 r\u00f3wnie\u017c Instytut Przemys\u0142u Ro\u015blinnego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy wraz z podziemnym bankiem nasion Ukrainy \u2013 jednym z najwi\u0119kszych na \u015bwiecie. W laboratoriach nuklearnych w Czarnobylu si\u0142y rosyjskie spl\u0105drowa\u0142y lub zniszczy\u0142y setki komputer\u00f3w, dozymetr\u00f3w promieniowania oraz oprogramowania i sprz\u0119tu trudnego do zast\u0105pienia. Chocia\u017c reakcja na ka\u017cdy mi\u0119dzynarodowy kryzys naukowy jest wyj\u0105tkowa, Narodowa Akademia Nauk Stan\u00f3w Zjednoczonych po raz kolejny wraz z partnerami mi\u0119dzynarodowymi \u0142\u0105czy si\u0142y, aby wspiera\u0107 koleg\u00f3w, kt\u00f3rzy z powodu wojny znale\u017ali si\u0119 w trudnej sytuacji, tak jak uczyni\u0142a to w zesz\u0142ym roku pomagaj\u0105c w przesiedleniu afga\u0144skich naukowc\u00f3w zagro\u017conych przez Talib\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n
W tym celu akademie nauk z Polski, Ukrainy i Stan\u00f3w Zjednoczonych zwo\u0142a\u0142y niedawno spotkanie lider\u00f3w kilku narodowych akademii nauk, w tym prezes\u00f3w niemieckiej akademii Leopoldina, Kr\u00f3lewskiej Du\u0144skiej Akademii Nauk i Literatury oraz Europejskiej Federacji Akademii Nauk i Nauk Humanistycznych \u2013 ALLEA oraz lider\u00f3w Towarzystwa Kr\u00f3lewskiego Wielkiej Brytanii, aby ustali\u0107 , jak globalna spo\u0142eczno\u015b\u0107 naukowa mo\u017ce najlepiej pom\u00f3c Ukrainie. W efekcie powsta\u0142 10-punktowy plan dzia\u0142ania \u015bwiatowej spo\u0142eczno\u015bci naukowej, kt\u00f3rego celem jest zaspokojenie kilku pilnych potrzeb, a tak\u017ce dostarczenie element\u00f3w sk\u0142adowych do odbudowy ukrai\u0144skiej nauki w przysz\u0142o\u015bci. <\/p>\n\n\n\n
Plan ma na celu wsparcie, zar\u00f3wno naukowe, jak i finansowe, badaczy zatrudnionych w ukrai\u0144skich instytucjach, a tak\u017ce ich zespo\u0142\u00f3w \u2013 czy to w Ukrainie, czy w krajach s\u0105siednich, aby pokolenie tych badaczy nie straci\u0142o kontaktu z nauk\u0105 lub Ukrain\u0105. Poza tradycyjnymi formami wsparcia w ramach wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzynarodowej instytucje finansuj\u0105ce badania rozwa\u017caj\u0105 opracowanie program\u00f3w grantowych na wsp\u00f3lne badania, zw\u0142aszcza prowadzone w Ukrainie. Niekt\u00f3rzy wydawcy czasopism zrezygnowali z pobierania op\u0142at za prenumerat\u0119 od ukrai\u0144skich instytucji oraz autor\u00f3w artyku\u0142\u00f3w, a towarzystwa naukowe rozwa\u017caj\u0105 czasowe zawieszenie sk\u0142adek cz\u0142onkowskich. Takie kroki otwieraj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 natychmiastowego zwi\u0119kszenia kontakt\u00f3w ukrai\u0144skich naukowc\u00f3w z pr\u0119\u017cnie dzia\u0142aj\u0105cymi spo\u0142eczno\u015bciami badawczymi na ca\u0142ym \u015bwiecie. Niezwykle istotne jest r\u00f3wnie\u017c, aby nauka by\u0142a fundamentem kompleksowej powojennej odbudowy Ukrainy. <\/p>\n\n\n\n
Istnieje r\u00f3wnie\u017c pilne zapotrzebowanie na sprz\u0119t badawczy, w tym r\u00f3\u017cnego rodzaju mikroskopy, spektrometry i przyrz\u0105dy do testowania materia\u0142\u00f3w, kt\u00f3re umo\u017cliwi\u0105 ukrai\u0144skim naukowcom zachowanie ci\u0105g\u0142o\u015bci ich pracy. Jednocze\u015bnie wiele badaczek zmuszonych do ucieczki, w wi\u0119kszo\u015bci z dzie\u0107mi, do czasu powrotu do domu potrzebuje tymczasowych stanowisk badawczych i wsparcia finansowego dla siebie i swoich zespo\u0142\u00f3w badawczych. Polska Akademia Nauk wraz z Narodow\u0105 Akademi\u0105 Nauk USA wspar\u0142y dotychczas oko\u0142o 220 ukrai\u0144skich naukowc\u00f3w tymczasowo zapewniaj\u0105c im finansowanie oraz pobyty w polskich instytucjach naukowych, aby mogli oni nadal wnosi\u0107 cenny wk\u0142ad w badania. Mamy nadziej\u0119, \u017ce takie programy rozpowszechni\u0105 si\u0119 w Polsce i w innych krajach europejskich, takich jak Niemcy, Wielka Brytania i Dania, umo\u017cliwiaj\u0105c ukrai\u0144skim naukowcom zachowanie ukrai\u0144skich afiliacji do czasu powrotu do domu. <\/p>\n\n\n\n
Aby pom\u00f3c ukrai\u0144skim naukowcom w tworzeniu wirtualnych sieci kontakt\u00f3w z kolegami z innych kraj\u00f3w, mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c zach\u0119ci\u0107 instytucje i badaczy do wykorzystania lekcji wyci\u0105gni\u0119tych z pandemii COVID-19 Wysi\u0142ki te niewiele kosztuj\u0105, a podtrzymuj\u0105 zaanga\u017cowanie naukowc\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n
Po zako\u0144czeniu wojny mo\u017cna mie\u0107 nadziej\u0119, \u017ce Ukraina szybko rozpocznie monumentalne zadanie odbudowy. Narodowe akademie nauk na ca\u0142ym \u015bwiecie powinny opowiedzie\u0107 si\u0119 za skierowaniem mi\u0119dzynarodowej pomocy dla Ukrainy na odbudow\u0119 infrastruktury naukowej wraz z innymi kluczowymi potrzebami, takimi jak transport, energia i opieka zdrowotna. Odbudowa ukrai\u0144skiej nauki nie powinna koncentrowa\u0107 si\u0119 na odtworzeniu tego, co zosta\u0142o utracone, ale na przygotowaniu krajowych instytucji naukowych do sprostania wsp\u00f3lnym wyzwaniom XXI wieku \u2013 takim jak przygotowanie na przysz\u0142e pandemie, walka ze zmianami klimatu i dzielenie si\u0119 korzy\u015bciami p\u0142yn\u0105cymi z nauki w r\u00f3wny i sprawiedliwy spos\u00f3b. <\/p>\n\n\n\n
Stawka w trwaj\u0105cej w Ukrainie wojnie jest wysoka \u2013 przysz\u0142o\u015b\u0107 demokracji w Europie jest zagro\u017cona. Mi\u0119dzynarodowa spo\u0142eczno\u015b\u0107 naukowa powinna nie tylko pom\u00f3c zagwarantowa\u0107, \u017ce ukrai\u0144ska nauka pozostanie wa\u017cnym \u017ar\u00f3d\u0142em krajowego post\u0119pu, ale tak\u017ce zapewni\u0107 jej udzia\u0142 w nauce mi\u0119dzynarodowej, tak aby warto\u015bci p\u0142yn\u0105ce ze wsp\u00f3\u0142pracy i wzajemnego zaufania nadal przyczynia\u0142y si\u0119 do budowania lepszego \u015bwiata. <\/p>\n\n\n\n
TRE\u015a\u0106 ARTYKU\u0141U W MAGAZYNIE „SCIENCE” (ENG)<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n