![\"\"](\"http:\/\/kijow.pan.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/close-up-hand-holding-covid-vaccine-big-1-1024x576.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\nTrwa akcja szczepie\u0144 przeciw COVID-19. To najwi\u0119ksze tego typu przedsi\u0119wzi\u0119cie w historii medycyny ostatnich dekad. Jego efekty b\u0119d\u0105 zale\u017ca\u0142y od wielu czynnik\u00f3w. W tym stanowisku przedstawiamy kluczowe czynniki decyduj\u0105ce o powodzeniu tego z\u0142o\u017conego dzia\u0142ania. Opisujemy te\u017c, na co nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 przed szczepieniem. W kolejnym stanowisku naszego zespo\u0142u skupimy si\u0119 na tym, na czym polegaj\u0105 szczepienia z perspektywy spo\u0142ecznej.<\/p>\n\n\n\n
Obecny wyb\u00f3r to wyb\u00f3r mi\u0119dzy szczepionk\u0105 a zaka\u017ceniem. W podj\u0119ciu osobistej decyzji o poddaniu si\u0119 szczepieniu lub jego zaniechaniu by\u0107 mo\u017ce pomocne b\u0119dzie poni\u017csze por\u00f3wnanie: je\u017celi we\u017amiemy grup\u0119 miliona os\u00f3b, to po szczepieniu u mniej ni\u017c trzech spo\u015br\u00f3d nich wyst\u0105pi ci\u0119\u017cka reakcja anafilaktyczna. Nie oznacza ona \u015bmierci, a jedynie konieczno\u015b\u0107 natychmiastowej interwencji medycznej. Bez podania szczepienia, po zachorowaniu na COVID-19, z grupy miliona os\u00f3b nie prze\u017cyje trzydzie\u015bci tysi\u0119cy. Tyle w przybli\u017ceniu wynosi w Polsce ryzyko \u015bmierci z powodu tej choroby. Zmienia si\u0119 ono wraz z wiekiem i mas\u0105 cia\u0142a chorego, jednak nawet w przypadku nastolatk\u00f3w hospitalizowanych z powodu COVID-19 ryzyko zgonu jest dziesi\u0119ciokrotnie wy\u017csze ni\u017c w przypadku hospitalizacji z powodu grypy. Nie znamy r\u00f3wnie\u017c d\u0142ugofalowych skutk\u00f3w zaka\u017cenia wirusem SARS-CoV-2 dla ca\u0142ego organizmu. Natomiast po szczepieniach nie stwierdzono \u017cadnych trwa\u0142ych powik\u0142a\u0144. Pami\u0119tajmy, ka\u017cda podana dawka szczepionki przybli\u017ca nas do powrotu do normalno\u015bci sprzed pandemii.<\/p>\n\n\n\n
Sk\u0142adowe procesu szczepie\u0144<\/h2>\n\n\n\n
a) Szczepionka i jej dost\u0119pno\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n\n\n\n Niezb\u0119dnym elementem procesu szczepie\u0144 jest skuteczna, bezpieczna i dost\u0119pna szczepionka. Pierwszorz\u0119dn\u0105 rol\u0119 w tym zakresie odgrywaj\u0105: wytw\u00f3rcy, o\u015brodki prowadz\u0105ce badania kliniczne, agencje dopuszczaj\u0105ce szczepionki do u\u017cycia, administratorzy zapewniaj\u0105cy logistyk\u0119 i organizacj\u0119 dystrybucji szczepionek oraz funkcjonowanie punkt\u00f3w szczepie\u0144. Tempo w jakim szczepionki przeciw COVID-19 zosta\u0142y opracowane i pierwsze ich partie wyprodukowane jest imponuj\u0105ce. Dla powodzenia szczepie\u0144 kluczowe jest r\u00f3wnie\u017c, aby szczepionka by\u0142a dost\u0119pna dla ka\u017cdego z nas. W tym kontek\u015bcie niezb\u0119dne s\u0105 sprawne negocjacje z producentem odbywaj\u0105ce si\u0119 g\u00f3wnie na poziomie Unii Europejskiej, organizacja systemu szczepie\u0144 w kraju, w tym przechowywanie i transport szczepionek w odpowiedniej temperaturze, planowanie wizyt szczepiennych oraz zapewnienie \u015brodk\u00f3w bezpiecze\u0144stwa w punktach szczepie\u0144, a tak\u017ce odpowiednie dokumentowanie, monitorowanie szczepie\u0144 i ich skuteczno\u015bci. Nowoczesne technologie u\u0142atwiaj\u0105 procesy organizacyjne, dlatego mo\u017cna mie\u0107 nadziej\u0119, \u017ce ta niezwykle skomplikowana logistyka b\u0119dzie poprawia\u0107 si\u0119 z miesi\u0105ca na miesi\u0105c.<\/p>\n\n\n\n b) Personel medyczny<\/strong><\/p>\n\n\n\n Drugim, r\u00f3wnie wa\u017cnym elementem procesu szczepie\u0144 jest fachowy personel medyczny, kt\u00f3ry przeprowadza kwalifikacj\u0119 do szczepienia i samo szczepienie, przestrzegaj\u0105c wskaza\u0144 i przeciwwskaza\u0144, zapewniaj\u0105c maksymaln\u0105 skuteczno\u015b\u0107 i pe\u0142ne bezpiecze\u0144stwo w miejscu zabiegu. Decyzja o szczepieniu musi by\u0107 podejmowana indywidualnie i na miar\u0119 ka\u017cdego z nas, aby ewentualnie m\u00f3c uwzgl\u0119dni\u0107 wsp\u00f3\u0142istniej\u0105ce stany chorobowe i przeciwskazania. Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce zar\u00f3wno wykonanie, jak i zaniechanie ka\u017cdej procedury medycznej wi\u0105\u017ce si\u0119 z pewnym ryzykiem. Indywidualna decyzja o wykonaniu, zaniechaniu lub np. odroczeniu szczepienia jest wynikiem analizy i por\u00f3wnania zagro\u017ce\u0144. Przeprowadzana jest ona wsp\u00f3lnie przez osob\u0119, kt\u00f3ra ma by\u0107 szczepiona i lekarza, tak aby dla ka\u017cdego z nas opracowany by\u0142 optymalny spos\u00f3b post\u0119powania.<\/p>\n\n\n\n c) Osoba szczepiona<\/strong><\/p>\n\n\n\n Trzecim elementem skutecznego procesu szczepienia jest sama osoba szczepiona, kt\u00f3ra powinna by\u0107 przygotowana na przyj\u0119cie szczepionki. W wymiarze medycznym to nasze kom\u00f3rki odporno\u015bciowe musz\u0105 skutecznie wykorzysta\u0107 antygen szczepionkowy lub informacj\u0119 zapisan\u0105 w mRNA, aby wytworzy\u0107 odporno\u015b\u0107. U ka\u017cdego z nas proces ten przebiega nieco inaczej i ka\u017cdy z nas reaguje na szczepionk\u0119 w inny spos\u00f3b. Niemniej trzeba wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119, \u017ce wytworzenie odporno\u015bci poszczepiennej to proces, kt\u00f3ry trwa od kilku do kilkunastu dni, podczas kt\u00f3rych cz\u0142owiek jest nadal wra\u017cliwy na zaka\u017cenie. W przypadku obecnie dost\u0119pnych szczepionek uk\u0142ad odporno\u015bciowy zaczyna nas w pe\u0142ni chroni\u0107 dopiero od 7 do 14 dni po podaniu drugiej dawki. Dlatego nie nale\u017cy ulega\u0107 z\u0142udnemu poczuciu bezpiecze\u0144stwa i nadal skrupulatnie przestrzega\u0107 zasad: nosi\u0107 maseczk\u0119, zachowywa\u0107 dystans i cz\u0119sto my\u0107 r\u0119ce. Obecnie wiemy ju\u017c, \u017ce szczepienie chroni nas przed zaka\u017ceniem wirusem SARS-CoV-2 i gro\u017anymi konsekwencjami choroby. Natomiast nie wiemy jeszcze, czy szczepienie chroni nas przed zaka\u017caniem innych. Dlatego dop\u00f3ki nie b\u0119dziemy mieli takiej pewno\u015bci lub dop\u00f3ki pandemia nie przycichnie, dop\u00f3ty po szczepieniu w trosce o innych nale\u017cy skrupulatne przestrzega\u0107 powy\u017cszych zasad.<\/p>\n\n\n\n Skuteczno\u015b\u0107 szczepie\u0144 mo\u017ce by\u0107 oceniana laboratoryjnie, klinicznie i epidemiologicznie. Warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce zaka\u017cenia SARS-CoV-2 mog\u0105 przebiega\u0107 zupe\u0142nie bezobjawowo lub z objawami COVID-19 (zaka\u017cenia objawowe zwane s\u0105 zachorowaniami). Z kolei zachorowania mog\u0105 by\u0107 \u0142agodne lub ci\u0119\u017ckie, a nawet prowadzi\u0107 do \u015bmierci. Faktyczn\u0105 miar\u0105 skuteczno\u015bci szczepie\u0144, niezale\u017cnie od rodzaju szczepionki, jest spadek ryzyka zachorowania. W badaniach klinicznych por\u00f3wnywana jest cz\u0119sto\u015b\u0107 zachorowa\u0144 na COVID-19 u os\u00f3b szczepionych w stosunku do uczestnik\u00f3w badania otrzymuj\u0105cych placebo i obliczany jest stopie\u0144 redukcji tego ryzyka uzyskany w wyniku podania szczepionki. Por\u00f3wnuje si\u0119 tak\u017ce ryzyko zgonu w wyniku zaka\u017cenia SARS-CoV-2 u os\u00f3b otrzymuj\u0105cych szczepionk\u0119 i placebo. Najtrudniej jest zmierzy\u0107 wp\u0142yw szczepionek na zaka\u017cenia bezobjawowe \u2013 pod tym wzgl\u0119dem nadal oczekujemy na wyniki bada\u0144 klinicznych.<\/p>\n\n\n\n Wynik szczepienia zale\u017cy m.in. od wieku i stanu zdrowia osoby szczepionej oraz od rodzaju u\u017cytej szczepionki. Szczepienie nie znosi ca\u0142kowicie ryzyka zachorowania, a jedynie je redukuje. Nawet najlepsze dost\u0119pne szczepionki chroni\u0105 nas przed zachorowaniem w ok. 99%. Dotychczas dost\u0119pne szczepionki chroni\u0105ce nas przed zaka\u017ceniami uk\u0142adu oddechowego (np. przeciw grypie) cechuj\u0105 si\u0119 skuteczno\u015bci\u0105 na poziomie 50-70%. Dla szczepionek przeciw COVID-19 zawieraj\u0105cych mRNA wykazano zmniejszenie ryzyka zachorowania o ok. 95% sumarycznie we wszystkich grupach wiekowych. Kolejna dopuszczona do u\u017cycia szczepionka wektorowa ma skuteczno\u015b\u0107 na poziomie 60-70%, jednak, poniewa\u017c nadal czekamy na wyniki bada\u0144 klinicznych u os\u00f3b powy\u017cej 55 roku \u017cycia, oferowana jest ona m\u0142odym doros\u0142ym niejako poza kolejno\u015bci\u0105 wynikaj\u0105c\u0105 w przyj\u0119tej strategii priorytetyzuj\u0105cej osoby starsze. Osoby te staj\u0105 wi\u0119c przed wyborem: uzyska\u0107 zmniejszenie ryzyka o oko\u0142o dwie trzecie ju\u017c teraz czy poczeka\u0107 jeszcze kilka miesi\u0119cy, gdy zwi\u0119kszy si\u0119 dost\u0119pno\u015b\u0107 skuteczniejszych preparat\u00f3w. Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce w przypadku szczepionek za minimalne akceptowalne zmniejszenie ryzyka zachorowania przyjmuje si\u0119 40%. Jak\u0105kolwiek inn\u0105 interwencj\u0119 profilaktyczn\u0105 w podobnym stopniu redukuj\u0105c\u0105 ryzyko zachorowania np. na zawa\u0142 lub cukrzyc\u0119 uznaliby\u015bmy za cenn\u0105 i wart\u0105 rozwa\u017cenia.<\/p>\n\n\n\n Skuteczno\u015b\u0107 szczepienia nawet przy u\u017cyciu najefektywniejszych preparat\u00f3w mo\u017ce by\u0107 mniejsza u os\u00f3b z obni\u017con\u0105 odporno\u015bci\u0105, w trakcie chemioterapii, po przeszczepie czy zaka\u017conych HIV. Nie znaczy to jednak, \u017ce osoby te nie powinny si\u0119 szczepi\u0107. Na jednoznaczne dane dotycz\u0105ce efektywno\u015bci szczepionki w przypadku tych grup przyjdzie nam jeszcze poczeka\u0107. Podobnie w przypadku kobiet ci\u0119\u017carnych. Nale\u017cy jednak podkre\u015bli\u0107, \u017ce aktualnie dost\u0119pne szczepionki przeciw COVID-19 nie zawieraj\u0105 w sobie \u201e\u017cywych\u201d wirus\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0142yby namna\u017ca\u0107 si\u0119 w naszym organizmie przy os\u0142abionej odporno\u015bci czy np. przedosta\u0107 przez \u0142o\u017cysko do p\u0142odu kobiety ci\u0119\u017carnej lub z mlekiem karmi\u0105cej matki zakazi\u0107 niemowl\u0119.<\/p>\n\n\n\n Wraz z pojawieniem si\u0119 szczepionek pojawi\u0142y si\u0119 g\u0142osy kwestionuj\u0105ce ich bezpiecze\u0144stwo. W\u0105tpliwo\u015bci te nie maj\u0105 umocowania w rzeczywisto\u015bci. Wszyscy czuliby\u015bmy si\u0119 bardziej komfortowo maj\u0105c dane z wieloletnich obserwacji nad skuteczno\u015bci\u0105 i bezpiecze\u0144stwem stosowania poszczeg\u00f3lnych szczepionek przeciwko SARS-CoV-2. W sytuacji ogromnej liczby zachorowa\u0144 i konieczno\u015bci pilnego zaszczepienia jak najwi\u0119kszej liczby os\u00f3b tego czasu jednak nie mamy. Decyzje dotycz\u0105ce szczepienia \u2013 zar\u00f3wno te strategiczne, jak i te osobiste \u2013 trzeba podejmowa\u0107, nie maj\u0105c odpowiedzi na wszystkie nasuwaj\u0105ce si\u0119 pytania, w tym takie: jak d\u0142ugo ochrona si\u0119 utrzyma i czy szczepionka zabezpieczy nas przed pojawiaj\u0105cymi si\u0119 nowymi wariantami wirusa.<\/p>\n\n\n\n Szczepienie ma sprowokowa\u0107 nasz uk\u0142ad odporno\u015bciowy do pracy wobec konkretnego zagro\u017cenia. I w\u0142a\u015bnie dlatego po szczepieniu mo\u017cemy odczuwa\u0107 b\u00f3l, zaobserwowa\u0107 obrz\u0119k lub zaczerwienienie w miejscu podania szczepionki, a czasem powi\u0119kszenie w\u0119z\u0142\u00f3w ch\u0142onnych po stronie szczepienia. U cz\u0119\u015bci os\u00f3b pojawi si\u0119 gor\u0105czka, b\u00f3le mi\u0119\u015bni, uczucie rozbicia i senno\u015bci, obni\u017cenie nastroju, a nawet biegunka czy wymioty. Mo\u017cemy czu\u0107 si\u0119 podobnie jak przy grypie i obawia\u0107 si\u0119, \u017ce zamiast uzyskania ochrony zaatakowa\u0142a nas choroba. Jest to jednak symptom \u015bwiadcz\u0105cy o tym, \u017ce nasz uk\u0142ad odporno\u015bciowy zosta\u0142 zmuszony do intensywnej pracy \u2013 nast\u0119puje rozw\u00f3j stanu zapalnego, wyrzut cytokin i pobudzenie kom\u00f3rek uk\u0142adu odporno\u015bciowego, kt\u00f3re ucz\u0105 si\u0119 rozpoznawa\u0107 antygeny wirusa. Objawy te s\u0105 spodziewane i zazwyczaj maj\u0105 \u0142agodny charakter, ust\u0119puj\u0105 w ci\u0105gu kilku godzin lub dni bez interwencji. Nasilenie objaw\u00f3w poszczepiennych jest zwykle nieco wi\u0119ksze u os\u00f3b m\u0142odych ni\u017c u senior\u00f3w, jest te\u017c cz\u0119stsze i silniejsze po drugiej dawce szczepionki. Cz\u0119\u015b\u0107 z tych reakcji nie jest zwi\u0105zana z sam\u0105 szczepionk\u0105 \u2013 \u015bwiadczy o tym fakt, \u017ce w badaniach klinicznych tego typu objaw\u00f3w ubocznych do\u015bwiadcza\u0142y r\u00f3wnie\u017c osoby otrzymuj\u0105ce placebo. U cz\u0119\u015bci os\u00f3b nawet tak \u0142agodne objawy jak przej\u015bciowy dyskomfort nie pojawi\u0105 si\u0119 wcale, ale brak dolegliwo\u015bci nie dowodzi braku skuteczno\u015bci szczepienia \u2013 ka\u017cdy z nas reaguje na szczepienie nieco inaczej.<\/p>\n\n\n\n Potencjalnie najgro\u017aniejsz\u0105 reakcj\u0105 na szczepienie jest ci\u0119\u017cka reakcja anafilaktyczna na sk\u0142adniki szczepionki. Dost\u0119pne obecnie szczepionki mRNA nie zawieraj\u0105 typowych alergen\u00f3w \u2013 lateksu, bia\u0142ka jaja kurzego czy dro\u017cd\u017cy. Odczyny anafilaktyczne wyst\u0119puj\u0105 szybko (w ci\u0105gu kilku do kilkunastu minut) albo wcale, dlatego po zaszczepieniu nale\u017cy koniecznie odczeka\u0107 15-30 minut pod nadzorem personelu medycznego. Trzeba podkre\u015bli\u0107, \u017ce ryzyko wyst\u0105pienia ci\u0119\u017ckiej reakcji anafilaktycznej po szczepieniu szacowane jest na oko\u0142o 3 na milion szczepionych, a ka\u017cdy punkt szczepie\u0144 musi by\u0107 obowi\u0105zkowo przygotowany, wyposa\u017cony i przeszkolony w udzielaniu nam natychmiastowej pomocy w razie wyst\u0105pienia takiej reakcji.<\/p>\n\n\n\n Pierwszym celem akcji szczepie\u0144 jest ograniczenie liczby zachorowa\u0144, hospitalizacji i zgon\u00f3w oraz udro\u017cnienie systemu ochrony zdrowia. Dlatego w pierwszej kolejno\u015bci szczepiony jest personel medyczny oraz osoby, kt\u00f3re najcz\u0119\u015bciej potrzebuj\u0105 szpitalnego \u0142\u00f3\u017cka i dla kt\u00f3rych ta choroba cz\u0119sto ma tragiczny fina\u0142 \u2013 seniorzy. Ju\u017c to dzia\u0142anie powinno przyczyni\u0107 si\u0119 do ograniczenia efekt\u00f3w pandemii i pozwoli\u0107 na chocia\u017c cz\u0119\u015bciowy powr\u00f3t do normalno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Drugim celem jest redukcja do minimum liczby nowych zaka\u017ce\u0144 i zachorowa\u0144. Aby to osi\u0105gn\u0105\u0107, szczepieni b\u0119d\u0105 ludzie coraz m\u0142odsi, mniej nara\u017ceni na ci\u0119\u017cki przebieg choroby. Interdyscyplinarny zesp\u00f3\u0142 doradczy ds. COVID-19 powo\u0142ano w PAN 30 czerwca 2020 roku. Przewodnicz\u0105cym grupy jest prezes PAN prof. Jerzy Duszy\u0144ski, a jego zast\u0119pc\u0105 \u2013 prof. Krzysztof Pyr\u0107 (Uniwersytet Jagiello\u0144ski). Funkcj\u0119 sekretarza pe\u0142ni dr Anna Plater-Zyberk (Polska Akademia Nauk). Cz\u0142onkami zespo\u0142u s\u0105 ponadto:<\/p>\n\n\n\n \u2022 dr Aneta Afelt (Uniwersytet Warszawski), (Tekst dost\u0119pny na naszej stronie r\u00f3wnie\u017c w wersji ukrai\u0144skoj\u0119zycznej). \u201eBez podania szczepienia, po zachorowaniu na COVID-19, z grupy miliona os\u00f3b nie prze\u017cyje trzydzie\u015bci tysi\u0119cy. Tyle w przybli\u017ceniu wynosi w Polsce …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":787,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[13],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kijow.pan.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/786"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kijow.pan.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kijow.pan.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kijow.pan.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kijow.pan.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=786"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/kijow.pan.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/786\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":796,"href":"https:\/\/kijow.pan.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/786\/revisions\/796"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kijow.pan.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/787"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kijow.pan.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=786"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kijow.pan.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=786"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kijow.pan.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=786"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Co warto wiedzie\u0107 przed szczepieniem?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Co dalej?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Trzeciego celu, ca\u0142kowitego wyeliminowania SARS-CoV-2 z naszego \u015brodowiska, zapewne nie uda si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107, gdy\u017c wirus stworzy\u0142 sobie rezerwuary w \u015bwiecie zwierz\u0119cym \u2013 wyst\u0119puje w\u015br\u00f3d kotowatych, norek, a nawet jeleni. Pe\u0142na kontrola nad rozprzestrzenianiem si\u0119 wirusa w tych rezerwuarach jest nieosi\u0105galna. Natomiast im mniej wirus\u00f3w kr\u0105\u017cy w\u015br\u00f3d ludzi, tym mniejsze ryzyko powstania wariant\u00f3w opornych na szczepionki.<\/p>\n\n\n\nO zespole<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
\u2022 prof. Ma\u0142gorzata Kossowska (Uniwersytet Jagiello\u0144ski),
\u2022 prof. Rados\u0142aw Owczuk (Gda\u0144ski Uniwersytet Medyczny),
\u2022 dr hab. Anna Ochab-Marcinek (Instytut Chemii Fizycznej PAN),
\u2022 dr Wojciech Paczos (Instytut Nauk Ekonomicznych PAN, Cardiff University),
\u2022 dr hab. Magdalena Rosi\u0144ska (Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego \u2013 Pa\u0144stwowy Zak\u0142ad Higieny),
\u2022 prof. Andrzej Rychard (Instytut Filozofii i Socjologii PAN),
\u2022 dr hab. Tomasz Smiatacz (Gda\u0144ski Uniwersytet Medyczny).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"